30-8-2016 – Katla, de zin en onzin over een uitbarsting

Dag 38. (Omslagfoto is Sultartangalón met Hekla op de achtergrond).

In de zeer vroege ochtend van 29-8-2016 kreeg Katla, een van de grootste an actieve vulkanen van het land, een beetje last van stemmingswisselingen. Twee aardbevingen van 4,5 en 4,6 op de schaal van richter lieten de caldera een beetje rommelen. Daarna volgden er nog enkele tientallen kleinere naschokken. Zie foto:

Bevingen Katla
Bevingen Katla

Elke ster staat voor een een aardbeving groter dan 3 op de schaal van richter, de rest zit daaronder.

Op zich vinden ik, en wat andere studenten met mij, het leuk om wat data bij te houden van het land. Zo houden we het aurora borealis (noorderlicht) in de gaten, maar ook de aardbevingen en vulkanologische activiteit. Gewoon, omdat het kan. En omdat ik het prettig vind om te weten of er binnenkort een vulkaan het op zijn heupen krijgt. Belangrijk hierin zijn de Hekla, Ketla, Eyjafjallajökull en de Bárðarbunga, de meest actieve en grootste vulkanen van IJsland.

Vergelijking met Eyjafjallajökull:
Eyjafjallajökull is de vulkaan die in 2010 Europa een vliegverbod oplegde. Hekla ligt, op de kaart gezien, er net boven en Katla wat naar het oosten (zo ongeveer aangrenzend). Katla wordt ook wel de boze zuster van Eyjafjallajökull genoemd, en met goede redenen. Ze is een stuk groter en de uitbarstingen zijn een stuk gevaarlijker. Daarnaast barst ze vaak uit na de Eyjafjallajökull, meestal na een periode van ongeveer twee jaar. De expert van ISOR zei heel typerend het volgende:

“You better get yourself an Icelandic wife when Katla erupts, because you wont be going home for a long time then”

Katla’s uitbarstingen zouden ongeveer 10 keer groter kunnen uitvallen dan de uitbarsting van de Eyjafjallajökull uit 2010, en derhalve het vliegverkeer voor enkele maanden (5 ofzo, ik hoor meerdere schattingen) kunnen ontregelen.

Reden om te beven?

Allereerst staan zowel Katla als Hekla op scherp;
De druk in Hekla is groter (meer dan twee keer zo hoog) dan bij de vorige uitbarsting, en Katla rommelt steeds een beetje meer (de normale aardbevinkjes (achtergrondruis) worden langzaam sterker).

Bijna automatisch volgen er op zulke waarnemingen krantenkoppen over op hande zijnde uitbarstingen;
Zo was er in het begin van de zomer al de speculatie over Hekla, toen bekend werd dat de druk inmiddels dusdanig was opgelopen:

Uitbarsting Hekla op handen
Wat moet belgie vrezen van Hekla
Europa houdt adem in

Nou, niemand houdt hier zijn adem in, dat is iets wat zeker is.
Ik heb Hekla gezien, in en uit de wolken (dat laatste is nog bijzonder ook, twee keer Hekla uit de wolken zien. Sommige mensen komen er al jaren en zien hem alleen met zijn wolken-pet op)
Maar nu is er dus het nieuws over Katla, het misschien nog iets kwadere zusje.

Even de feitjes (van wikipedia, want ik heb meer te doen):

Hoogt: 1512 m hoog (kan iets schelen vanwege de sneeuw)
Formaat van de Caldera: 10 km doorsnee
Gletsjer aanwezig: Mýrdalsjökull (gletsjer) ligt erbovenop, (dikte tot 700m in de caldera).
De gletsjer, wanneer deze smelt bij een uitbarsting, kan resulteren in een zeer grote hoeveelheid water. Deze afvloeiings hoeveelheid kan een hoeveelheid bereiken van 200,000–400,000 m3/s, oftewel net zoveel als de Amazone, Mississippi, Nijl, and Yangtze gemiddeld samen aan water afvloeien (ongeveer 266,000 m3/s).
En dan hebben we het nog niet gehad over de laag as die zelfs in Schotland en Scandinavie is teruggevonden en een uitgestoten lavavolume welke mogelijk de 18 km³ overschreid.

Juist.

Kubieke kilometer

De laatste keer groeide de zuidkant van het eiland ook 5 kilometer aan. Dat zijn toch behoorlijke hoeveelheden, die moeilijk te bevatten zijn.

Op haar ergst gaat Katla tot een VEI-6, ongeveer vergelijkbaar met mount pinatubo in ’91. Youtube geeft dan een beetje vergelijkingsmateriaal.
Een schatje dus.
Hekla is dan wel weer een maatje kleiner (maximaal VEI-5).

Hoe staan we ervoor?
De krantenkoppen gaven vanochtend dit:

IJsland:
Iceland MET office report (business as usual)
Op basis van dit raport:
Vedur Rapportage

Terwijl in Nederland (en Belgie):
vulkaan-op-ijsland-getroffen-door-zwaarste-aardbevingen-in-40-jaar
En de sensatie:
ijsland-vreest-voor-uitbarsting-vulkaan-katla
Waardeloze sensatiekrant, zeker als je in je eigen artikel meteen de kop ontkracht:

Volgens wetenschappers zou er binnenkort sowieso weer een uitbarsting kunnen zijn, hoewel het ook nog decenia kan duren.

Hoe staan we er dan echt voor?
Er waren inderdaad twee zware aardbevingen. Die waren er echter ook bij de Bárðarbunga en er was er zelfs een hier op het schiereiland:

Bevingen IJsland
Bevingen IJsland

Echter blijkt dat Katla deze aardbevingen de laatste jaren vaker heeft op het eind van de zomer. Ook de bijkomende uitstoot van waterstofsulfide is normaal. Er zijn dan ook verder geen waarnemingen die duiden dat er zich magma naar de oppervlakte beweegt.

Mede daarom staan verder alle vulkanen, inclusief Katla, nog steeds op ongevaarlijk:

gevaarcodes vulkanen
gevaarcodes vulkanen

Dus er is niet echt veel aan de hand, ondanks de verslaggeving.
En als er wel wat is doen we het raam dicht, zodat de as in ieder geval buiten blijft, daar maken de IJslanders zich nog het meeste zorgen over, extra poetsen en de auto wassen.

Maar ze zijn toch ook “over tijd”?

Over tijd, zoals wordt geroepen, bestaat niet bij vulkanen. Op korte termijn zijn er wel patronen te ontdekken, maar op lange termijn is alles onregelmatig.
Een uitbarsting zou morgen kunnen gebeuren, maar Katla kan ook rustig nog 10 tot 100 jaar herrie maken en niks doen.
Voorlopig duidt het meer op een uitbarsting op langere termijn, dan op wat anders.
Inderdaad, de vraag is dus niet OF, maar WANNEER, alleen de schaal is waarschijnlijk iets langers dan de meeste mensen nu denken.

Moet wel zeggen, dat ik een uitbarsting zou verwelkom, om eens te zien, maar dat het nog even moet wachten.
Mijn vluchten naar huis staan al gepland en een bak as kan ik er niet bij hebben.

Geef een reactie